وقتی که شعر از محدوده کلام فراتر می رود

( پرفورمنس شعر گونه)

تاکنون نمایشها و نمایشنامه ها و اجراهای متنوع بسیاری در حیطه تئاتر و بازیگری هنرمندانه دیده ایم که به تناسب عمق درک و بینش نویسنده و کارگردان، آمیخته به مهارت و ایفاء نقش هنرمندانه بازیگر، بنوعی در بیان مفاهیم و نشانه ها و نمادهای فکری و هنری و نیز جنبه های مختلف زندگی و جامعه و فرهنگ انسان عمل کرده است.

سالهای مهاجرت ما ایرانیان و در بسیاری موارد بنا بر گشودن دریچه های تازه ی فراغت فکری و آسودگی متفاوت از گذشته ای که به انحاء مختلف در بروز استعدادها و پردازش هنری و فکری، تاثیری ایستایی و حتی ناکارآمد داشته، سبب آفرینش و ارائه جنبه هایی از هنر و ادبیات معاصر گشته که می توان یکی از نشانه های هوش و استعداد و ظرفیتهای بالای زنان و مردان ایرانی دانست که در شرایط مناسب، سر از خلاقیتها و نو آوریها و اعجازها ی ستودنی در زمینه های مختلف در آورده است.

یکی از نمونه های برجسته که تاییدی بر این ادعاست می توان حضور تاثیر گذار و ارزنده

شهلا اقاپور در زمینه هنر و ادب معاصر بویژه در تبعید ما ایرانیان به حساب آورد.

تا کنون از شهلا آقاپور آثار ارزنده شعر، نقاشی و مجسمه سازی را شاهد بوده ایم اما کمتر برخورد داشته یا دانسته ایم که تلاش این بانوی هنرمند در زمینه نمایش و اجرای نمایشی (پرفورمنس) با محتوا و سبک و سیاقی تازه، گام اثرگذار تازه ای در پهنه شعر و آمیختن هنرمندانه آن با نمایش در بیان مفاهیم و نشانه هاو اسطوره ها و نمادهاداشته، که قابل تعمق و تامل و ستایش برانگیز است.

به گفته شهلاآقاپور( "پرفورمنس يعنی يک حرکت هنری مدرن، نوعی بازی است که چهارچوبی ندارد. حتی میتواند بدون موضوع موزون ويا ناموزون به اجرا درآيد. هر هنرمند "پرفورمنس" سبک خودش را بر اساس تفکرواحساسی که به پيرامون خويش دارد پيدا و تعيين میکند. پرفورمنس کاملا با نمايش تئاتر فرق میکند. پرفورمنسی که هدف من است خلاقيت شعریست که با حرکتهای همگون و يا ناهمگون هنری با صدای موسيقی طبيعت وگاهی هم لحظه ای مخدوش کردن ذهن تماشاگران و در انتظار گذاشتن آنها برای ديدن حرکت بعدی، صحنهی شعر"پر فورمنس" باتکرار دوباره ای ساکن در هم ادغام میشوند طوريکه انسان، طبيعت و هنر يکسان میگردند")

چندی پیش برنامه ای (پرفورمنس) با نگارش و کارگردانی شهلا آقاپور و نقش آفرینی بسیار هنرمندانه آقای حسین دریانی (بازِیگر تئاتر)به اجرا درآمد که می توان آن را نو آوری

ارزنده ای در شعر و نمایش دانست.

نو آوری به این مفهوم که اگر در تاریخ دور و نزدیک هنر و ادبیات و فرهنگمان بنگریم، داشته ایم نمونه های فراوانی از آمیزش شعر و نمایش در قالبهای داستانی ی حماسی یا نمایشهای آیینی ی رو حوضی و تعزیه و غیره که بنا به شرایط سیاسی خاص حاکم با سمت وسو ی مفاهیم مختلف بوده اما تاثیر از شرایط جامعه و فرهنگ عصر آن داشته است اما اینکه گام برداشتن در تعمیق بیشتر شعر با گشودن دریچه ای تازه در بیان حس و فکر و نگرش نهفته در آن بگونه ای که شعر از حصار کلام رها شود و در حرکات و ایماژهای هنرمندانه نمایشی بصورتی ملموس و عینی حتی متفاوت از نمونه های نمایشی بی کلام و صامت، بر ذهن و روح و فکر مخاطب بنشیند، کاری ستودنی و تازه در گسترش معنایی و بیانی شعر است.

برنامه اجرا شده به کارگردانی و حضور و ترجمان شعر و نیز طراحی و تنظیم نمایش با مفاهیم و نشانه های شعرهای از خود این شاعر، نمونه ایست که دریچه تازه ای در مقابل شاعران معاصر می گشاید و نیز تلفیقی از شعر و هنر نمایش که سرودن و ایفاء نقش با محتوا و پیامها و معانی شعر، کار مشترکی را بین شاعر و هنرمندی که نقش می آفریند، قسمت می کند.

این برنامه که در برلین بروی صحنه رفت، آمیزه ای بود از مفاهیم شعری شهلا آقاپور در تلفیق با صحنه آرایی هماهنگ و مناسب با معانی نهفته در شعر که نقش آفرینی بسیار هنرمندانه آقای حسین دریانی تماشاگر را پیش ازآنکه به تحسین همه آنچه که شاهدبود، به فکر وا داشت و به عمق ارجمندی و اصالت انسان برد با پرسش کوه واری که بر ذهنش سنگینی می کرد آنگاه که از نمادهای ارائه شده از سوی کارگردان؛ شاعر با دیدی بسیار هنرمندانه، در حرکات ظریف و پر معنای نقش آفرین برنامه، آقای حسین دریانی ، مفهومی عینی و زنده می یافت.

در بیان مفاهیم شعر و نمایش هنرمندانه، دو نماد همیشه مطرح در تاریخ اندیشه، انسان و زندگی، بخوبی محسوس و ملموس بود. یک رهایی از همه زنجیرها و دست و پابندهای خلق شده توسط خود انسان و اسارت انسان در چنبره تفکر، آیین، سنت بویژه دین بود. نمادهایی که اصالت انسان به گونه ای در هر مرحله و دوره ای از تکامل فکری، فرهنگی و اجتماعی خویش، با آن دست بگریبان بوده و هست. دیگری صحنه آرایی ساده اما گویای نمایش با غالب بودن رنگهای سیاه و قرمز به نشانه ای ازخشم و تاریک اندیشی و نیز تابوها و تحمیلها و به زنجیر کشیدنهای خودبخودی انسان تا مرز نیستی و به هیچ انگاری اصالت خویش که در یک کلام نابودی و نیست گرایی با خون و مرگ و انتحار، تا آنجا پیش می رفت که نوای دلنشین و گاه معترض موسیقی که بدرستی برگزیده شده بود، خفگی و قهقرای باتلاقی کلیسا و مسجد با صوتهای ناقوس وار و الله اکبر، حقارت و اهانت و جهالت انسان بدست خویش را بیان می کرد. گفتمان شعری در لابلای نواهای موسیقی تا عمق روح و فکر تماشاگر نفوذ می کرد و این رابطه ی اعلام نشده تماشاگر با نمایش بگونه ای در هم آمیخته بود که تماشاگر خود نیز نقش آفرین و همراه هنرمند خلاق نقش ها و بازیگری، سهیم می گشت.

نقاب و زنجیر و حرکتهای بازماندگی و ایستا و درجا زدن تا آنگاه که به تاریک باوری و شوربختی فکری و فرهنگی انسان اشاره داشت، رهایی هنرمندانه شعر و نمایش، انگیزه پرواز و رهیدن از همه این نمادها را نهیب می زد و راه می گشود تا جاییکه اصالت انسان به ارجمندی و ستودن می نشست و دگرگونی فکر و اندیشه و روال زیستن بر بستری از رهایی و بی پروایی، یک ضرورت زنده بودن و انسان نمودن را برجسته می ساخت.

صحنه آرایی هنرمندانه، گزینش موسیقی بجا و مناسب، ایفاء نقش هنرمندانه و حساس و دقیق بازیگر در تلفیق شعر و محتوای عمیق پیامها و تصاویر و نمادهای نهفته در کلام، آفرینش تازه ای در شعر و تئاتر را نوید داده است که راه بر دیگرانی می نمایاند تا ذوق و استعداد و ظرفیتهای خویش را در این راستا بیازمایند.

شهلا آقاپور با شهامت و بی پروایی هنرمندانه و شاعرانه و انسانی خویش، باز هم گامی تاثیر گذار در زمینه هنر و ادبیات برداشته است که ستودنیست و حضور پویا و هنرمندانه اش را باید گرامی بداریم.

اجرای بیشتر برنامه های نمایشی از این دست با شیوه تازه بیان شعر در تلفیق هنری ونقش آفرینی بازیگر، راه و روالی تازه پیش روی شاعران و هنرمندان علاقمند می نمایاند که در کاری مشترک و هماهنگ، سرایش و نقش افرینی هم معنا و هم بیان را تجربه کنند.

کار ستودنی شهلا آقاپور را ارج می نهیم و حضورش را در هنر و ادبیات معاصر گرامی

می داریم.

هنر و ادبیات

پرس لیت

2008 مارس

بازگشتwww.perslit.com